Koopman, dominee, kunstenaar!

De koopman wordt gedreven door materie (geld), de dominee door moraliteit en autoriteit van buiten (God), de kunstenaar door creativiteit en spiritualiteit (geest). Koopman, dominee en kunstenaar: journalist en trainer Jan Roelofs (1954) beschrijft de geschiedenis van Nederland en de Nederlandse man van de afgelopen 450 jaar aan de hand van drie archetypen.

Deze historische archetypen verbeelden de kernkwaliteiten van de Nederlandse man. Met andere woorden: in elke man schuilt een koopman, een dominee en een kunstenaar.

In het boek “Koopman, dominee, kunstenaar” laat Roelofs zien dat er perioden in de Nederlandse geschiedenis zijn waarin de Nederlandse ziel in balans is, waarin geen van de archetypen dominant is. Ze vullen elkaar aan en versterken elkaar. De laatste decennia is de kunstenaar, zo meent Roelofs echter te veel op de achtergrond geraakt. “De kunstenaar slaapt. De 17^e eeuw kon een bloeitijd kon zijn omdat de drie Nederlandse archetypes, die samen onze volksaard uitmaken, toen gezamenlijk optrokken. We zijn Koopman, dominee èn kunstenaar, tegelijk. Maar in de 18^e eeuw valt de kunstenaar in slaap. Wat het klimaat van de17e eeuw heel open en expansief, in de 18^e eeuw gaan de ramen en de deuren  dicht. De kunstenaar kan in dat klimaat niet meer leven en vertrekt.

Volgens Roelofs is de kunstenaar in Nederland wel weer teruggekomen. In de jaren zestig en zeventig, toen spiritualiteit en bewustzijnsverruiming hun intrede deden, kwam de kunstenaar weer terug naar Nederland. Hij probeert ons het nodige aan te reiken. ‘Maar’, zo zegt Roelofs, hij is nog steeds in het bewustzijn van een groot deel van de bevolking afwezig.
Koopman, dominee, kunstenaar: ze bevinden zich alle drie in ieder van ons. De koopman en dominee laten zich met name motiveren door de buitenwereld. Bij de koopman gaat het vooral over geld, over materieel waarneembare zaken, over wat tastbaar is. “De koopman moet niet zoveel hebben van de immateriële wereld, van de wereld van ideeën. Wat koop je daarvoor? Daar kan de kachel niet van roken!”

“De dominee is meer van de verticale lijn,” zo vervolgt Roelofs, “van het transcendente, het hogere doel, de idealen, maar de dominee zit ook nog erg vast in de buitenwereld. Het woord van God, de dominee gaat op de preekstoel staan en gaat de gemeente vertellen hoe het moet, hoe het zit. Maar in de exoterische religies is al twee millennia lang niet veel aandacht voor de innerlijke kant van de mens. Het gaat vooral over de uiterlijke kant, over organisaties en instituties. De kunstenaar is bij uitstek degene die weet heeft van die binnenwereld. Die kunstenaar is degene die de binnenwereld en de buitenwereld met elkaar kan verbinden, bewustzijn toevoegt aan de kennis, aan de wijsheid.’

Jan Roelofs: “Om twee redenen: de Nederlandse geschiedenis is, hoe je het wendt of keert, vooral een product van mannen, helaas... De tweede reden sluit daarbij aan:

Ik vind dat vrouwen al veel beter die drie archetypes met elkaar in verbinding kunnen brengen. Denken, voelen en willen met elkaar samen laten gaan, daar zijn vrouwen in mijn optiek beter in dan mannen.”

“Denken, voelen en willen, daar gaat het om. Het gaat over denken. Dat is de dominee. Het gaat over willen. Dat is de koopman. Het gaat over voelen. Dat is de kunstenaar. Die drie lagen hebben we allemaal in ons, maar voor iedereen is het een hele klus om die drie geïntegreerd samen  te laten werken. De één is ook niet meer waard dan de ander, ze passen alle drie bij onze volksaard, maar ze zullen het met elkaar moeten zien te rooien de komende tijd.

Jan Roelofs, Koopman, dominee, kunstenaar, Uitdagingen en kernkwaliteiten van de Nederlandse man, Uitg. Ankh-Hermes Deventer, 19,90, ISBN 978 90 20205107