Jodenjacht, onthutsend

In 345 pagina’s hebben Ad van Liempt en Jan H. Kompagnie, samen met een aantal onderzoekers, een onthutsend beeld geschetst van de Nederlandse politie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Honderden politieagenten hebben zich geschaard achter de nationaalsocialistische beginselen en het antisemitisme.


Zij hebben zich dienstbaar gemaakt aan de bezetter en de anti-Joodse maatregelen en hebben niet geschroomd honderden Joden op te pakken en uit te leveren aan de Sicherheitsdienst. De Duitsers zetten de opgepakte Joden op transport naar Westerbork, vanwaar ze naar de vernietigingskampen in Oost-Polen en Duitsland verdwenen om vermoord te worden. De schrijvers van dit boek gebruiken in de ondertitel het woord ‘onthutsend’. Dat wil zoveel zeggen als: het was veel erger dan we in onze stoutste dromen konden denken of maar konden vermoeden. Zij hebben een groot aantal; dossiers van verraders in het Nationaal Archief kunnen raadplegen, dossiers die naar mijn ervaring jaren lang gesloten waren.

In die dossiers hebben zij de meest verschrikkelijke zaken gevonden. Politieagenten als slaafse volgers van de nationaalsocialistische ideologie en antisemitische gedachten. Dienstkloppers, die dachten of verzonnen dat zij met het ‘bevoegd gezag’ te maken hadden en dus de bevelen moesten opvolgen. De meeste agenten die zich aan die misdrijven schuldig maakten, waren lid van de NSB en het Rechtsfront. Een aantal had zich ook aangesloten bij de Germaanse SS. Kortom, een ratjetoe van in wezen verraders en misdadigers. Zij schroomden niet de arrestanten te mishandelen, te beroven of in sommige gevallen vrouwen aan te randen. In een aantal gevallen maakten zij zich zo erg schuldig aan misdaden dat het zelfs de Duitsers te erg werd.

Nu was er al wel veel bekend over collaboratie van politiemensen en ambtenaren. De verdienste van dit boek is dat de misdaden en detail worden beschreven. De namen van de misdadigers worden onthuld, ze worden herkenbaar en traceerbaar. Het lijkt mij geen pretje voor de kinderen of kleinkinderen van deze misdadigers om kennis te nemen van wat hun vaders of grootvaders hebben uitgespookt. Hoewel ik begrijp dat de veelheid van dossiers tot beperking moest leiden, heeft het mij wel enigszins verwonderd dat Jodenjagers als Poos en Slagter uit Den Haag niet in het register voorkomen. Zij behoorden ook tot de ergste boeven tijdens de bezetting. Interessant is ook het laatste hoofdstuk van het boek, waarin een aantal rechtszaken tegen de misdadigers wordt beschreven. Opvallend is het aantal forse straffen dat werd opgelegd. Bijvoorbeeld werden er 140 doodvonnissen uitgesproken. Slechts veertig werden voltrokken.

Nog opvallender is het aantal gratieverleningen. Ik wist het wel, maar nu ik een aantal gevallen met naam en toenaam heb gelezen, verbaast het mij toch. Politiemannen die Joden soms met tientallen de dood in hebben gejaagd stonden in de jaren vijftig al weer op straat. Vrij man. De auteurs schrijven het niet, maar bekend is toch wel dat koningin Juliana en de rooms-katholieke kerk in die gratieverlening een belangrijke rol hebben gespeeld. Vooral de vooraanstaande katholieke politicus Kortenhorst spande zich voor gratieverlening in. De meest verbluffende informatie, die de auteurs geven is de aanvraag van een veroordeelde politieman, die een aanvraag indiende bij de Stichting 1940-9145 ter verkrijging van een uitkering op grond van de Wet buitengewoon pensioen 1940-1945. De man was veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf. Hij deed de aanvraag in 1982, wellicht in de veronderstelling dat alles vergeten was wat hij tijdens de bezetting als handlanger van de Duitsers had uitgevoerd. Zelfs 37 jaar na de bevrijding had hij nog niets geleerd.